Di chúc miệng có hiệu lực không? Có, di chúc miệng có thể được pháp luật công nhận và có hiệu lực nếu được lập đúng trường hợp, người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép và đáp ứng đầy đủ các điều kiện về người làm chứng, ghi chép, ký tên hoặc điểm chỉ, công chứng hoặc chứng thực theo quy định. Đặc biệt, di chúc miệng chỉ được lập khi tính mạng một người bị cái chết đe dọa và người đó không thể lập di chúc bằng văn bản. (Thư Viện Pháp Luật)
| Nội dung | Quy định cần lưu ý |
|---|---|
| Khi nào được lập? | Khi tính mạng bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản |
| Người làm chứng | Ít nhất 02 người |
| Ghi nhận | Người làm chứng ghi chép lại ý chí cuối cùng |
| Ký xác nhận | Người làm chứng cùng ký tên hoặc điểm chỉ |
| Công chứng/chứng thực | Thực hiện trong 05 ngày làm việc kể từ ngày thể hiện ý chí cuối cùng |
| Sau 03 tháng | Nếu người lập di chúc vẫn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ |
| Hiệu lực của di chúc | Về nguyên tắc từ thời điểm mở thừa kế |
Như vậy, câu trả lời cho “di chúc miệng có hiệu lực không” là có thể có, nhưng không phải cứ một người nói miệng về việc để lại tài sản thì đều được xem là di chúc hợp pháp. (Thư Viện Pháp Luật)
Theo Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc về nguyên tắc phải được lập thành văn bản. Tuy nhiên, nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng. (Thư Viện Pháp Luật)
Điều 629 tiếp tục quy định cụ thể rằng chỉ khi tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì người đó mới có thể lập di chúc miệng. (Thư Viện Pháp Luật)
Vì vậy, khi hỏi di chúc miệng có hiệu lực không, cần phân biệt hai vấn đề:
Nếu cả hai vấn đề đều đáp ứng thì di chúc miệng có thể được công nhận hợp pháp.
Không phải người nào cũng có thể tùy ý lựa chọn hình thức di chúc miệng.
Theo Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc miệng được lập khi đồng thời có tình huống tính mạng bị cái chết đe dọa và người đó không thể lập di chúc bằng văn bản. (Thư Viện Pháp Luật)
Ví dụ, một người đang trong tình trạng nguy kịch và không thể viết hoặc ký vào di chúc bằng văn bản nhưng vẫn có khả năng thể hiện ý chí cuối cùng về việc định đoạt tài sản.
Trong trường hợp người đó hoàn toàn có điều kiện lập di chúc bằng văn bản nhưng chỉ lựa chọn nói miệng vì thuận tiện thì không nên mặc nhiên xác định đó là trường hợp di chúc miệng hợp pháp.
Đây là nội dung quan trọng nhất khi xác định di chúc miệng có hiệu lực không.
Theo khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện cơ bản:
Đối với riêng di chúc miệng, pháp luật còn đặt ra yêu cầu chặt chẽ về người làm chứng và việc ghi nhận ý chí cuối cùng.
Theo khoản 5 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc phải thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất 02 người làm chứng. (Thư Viện Pháp Luật)
Ngay sau khi người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng:
Do đó, trường hợp chỉ có một người chứng kiến thì không đáp ứng yêu cầu về ít nhất 02 người làm chứng đối với di chúc miệng.
Việc lựa chọn người làm chứng cũng rất quan trọng.
Theo Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015, không được làm chứng cho việc lập di chúc đối với:
Vì vậy, nếu gia đình đang xử lý một trường hợp di chúc miệng, không nên chỉ quan tâm đến việc “có đủ hai người chứng kiến hay chưa” mà còn phải kiểm tra tư cách của những người làm chứng.
Có yêu cầu xác nhận đối với chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.
Theo khoản 5 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, sau khi người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại và cùng ký tên hoặc điểm chỉ.
Sau đó, trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng, di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng. (Thư Viện Pháp Luật)
Đây là một trong những điều kiện cần đặc biệt lưu ý khi giải quyết hồ sơ trên thực tế.
Một đặc điểm quan trọng của di chúc miệng là pháp luật quy định trường hợp mặc nhiên bị hủy bỏ sau 03 tháng.
Theo khoản 2 Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng, nếu người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn và sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ. (Thư Viện Pháp Luật)
Ví dụ:
Ông A đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng và lập di chúc miệng ngày 01/01. Sau đó ông A vượt qua tình trạng nguy hiểm, tiếp tục sống và sau 03 tháng vẫn minh mẫn, sáng suốt.
Khi đó, di chúc miệng đã lập trước đó mặc nhiên bị hủy bỏ.
Đây là điểm cần kiểm tra khi trả lời câu hỏi di chúc miệng có hiệu lực không trong từng hồ sơ cụ thể.
Theo khoản 1 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế. Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. (Thư Viện Pháp Luật)
Do đó, cần phân biệt:
Thời điểm lập di chúc: là lúc người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng.
Thời điểm mở thừa kế: là lúc người để lại di sản chết.
Thời điểm di chúc có hiệu lực: về nguyên tắc là từ thời điểm mở thừa kế, nếu di chúc đáp ứng các điều kiện hợp pháp và không thuộc trường hợp bị hủy bỏ hoặc không có hiệu lực.
Khi giải quyết hồ sơ, cần đặc biệt kiểm tra các tình huống có thể khiến di chúc miệng không được công nhận.
Một số trường hợp đáng lưu ý:
Vì vậy, để biết chính xác di chúc miệng có hiệu lực không, không thể chỉ dựa vào việc “người chết đã nói trước nhiều người”.
Cần kiểm tra toàn bộ quá trình lập và ghi nhận di chúc.
Khi người lập di chúc đã qua đời và gia đình muốn thực hiện việc phân chia di sản, nên rà soát đầy đủ giấy tờ ngay từ đầu.
Tùy từng trường hợp, hồ sơ có thể gồm:
Không phải hồ sơ nào cũng cần toàn bộ các loại giấy tờ trên. Thành phần hồ sơ thực tế phụ thuộc vào loại tài sản, nội dung di chúc và tình trạng của những người thừa kế.
Nếu di chúc miệng có liên quan đến nhà đất hoặc tài sản có giá trị lớn, gia đình nên kiểm tra hồ sơ theo trình tự thay vì chỉ dựa vào lời kể.
Xác định người lập di chúc có thuộc trường hợp tính mạng bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản hay không.
Xác định có ít nhất 02 người làm chứng và những người này không thuộc trường hợp bị loại trừ.
Xác định người làm chứng có ghi chép lại ý chí cuối cùng ngay sau khi người lập di chúc thể hiện ý chí hay không.
Kiểm tra việc người làm chứng cùng ký tên hoặc điểm chỉ trên bản ghi chép.
Đối chiếu thời hạn 05 ngày làm việc theo quy định.
Kiểm tra tài sản mà người chết để lại có thực sự thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của người đó hay không.
Đối chiếu nội dung di chúc với các quy định pháp luật về thừa kế.
Tùy trường hợp, người thừa kế thực hiện thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản theo quy định.
Nếu các bên không thống nhất về hiệu lực di chúc hoặc quyền hưởng di sản thì cần xem xét phương án giải quyết tranh chấp phù hợp.
Đối với di chúc miệng có nội dung để lại nhà, đất, việc xác định hiệu lực của di chúc chỉ là một phần của hồ sơ.
Cần kiểm tra thêm:
Do đó, nếu gia đình đang có tranh chấp về nhà đất được định đoạt bằng di chúc miệng, cần kiểm tra cả tính hợp pháp của di chúc và tình trạng pháp lý của tài sản.
Nếu gia đình chưa biết di chúc miệng có hiệu lực không hoặc không biết phải bắt đầu từ đâu, VT Partners có thể hỗ trợ rà soát hồ sơ và tư vấn hướng xử lý theo từng trường hợp.
Đối với những trường hợp có nhà đất, nhiều đồng thừa kế hoặc phát sinh tranh chấp, việc kiểm tra hồ sơ trước khi thực hiện thủ tục giúp xác định đúng hướng xử lý và hạn chế việc phải bổ sung, làm lại giấy tờ nhiều lần.
Có thể có hiệu lực nếu được lập đúng trường hợp pháp luật cho phép và đáp ứng đầy đủ các điều kiện về người lập di chúc, người làm chứng, ghi chép, ký tên hoặc điểm chỉ và công chứng, chứng thực theo quy định.
Cần ít nhất 02 người làm chứng.
Không. Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc thuộc trường hợp không được làm chứng theo Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015. (Thư Viện Pháp Luật)
Bản ghi chép về di chúc miệng phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng. (Thư Viện Pháp Luật)
Nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng mà người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn và sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ. (Thư Viện Pháp Luật)
Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế theo Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, nếu đáp ứng điều kiện hợp pháp và không thuộc trường hợp bị hủy bỏ hoặc mất hiệu lực. (Thư Viện Pháp Luật)
Di chúc miệng có hiệu lực không? Câu trả lời là có thể có hiệu lực pháp luật, nhưng phải đáp ứng đồng thời điều kiện về hoàn cảnh lập di chúc và các yêu cầu pháp luật đối với di chúc miệng.
Điểm cần nhớ là: chỉ được lập di chúc miệng khi tính mạng bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản; phải có ít nhất 02 người làm chứng; người làm chứng phải ghi chép, ký tên hoặc điểm chỉ; đồng thời phải thực hiện thủ tục công chứng hoặc chứng thực xác nhận chữ ký, điểm chỉ trong thời hạn 05 ngày làm việc. (Thư Viện Pháp Luật)
Nếu bạn đang có trường hợp thực tế liên quan đến di chúc miệng, thừa kế nhà đất, chia di sản hoặc tranh chấp giữa các đồng thừa kế, nên kiểm tra toàn bộ giấy tờ và trình tự lập di chúc trước khi thực hiện bước phân chia tài sản.
096 9236 332 – 096 5823 017
Cơ sở 1: 32/33 TX40, P. Thạnh Xuân, Quận 12, TPHCM (nay là Phường Thới An, TPHCM)
Cơ sở 2: 60 Nguyễn Đình Chiểu, phường Tân Định, TPHCM
Email:
Website: dichvuphaplyvt.com
VT Partners – Tư vấn pháp lý tại TP.HCM về đất đai, thừa kế, tranh chấp nhà đất và các thủ tục pháp lý liên quan.
Thừa kế đất chưa có sổ đỏ cần đáp ứng điều kiện và hồ sơ theo quy định pháp luật. Tìm hiểu quy định, thủ tục và cách giải quyết cụ thể. Liên hệ 096 9236 332 – 096 5823 017 để được tư vấn.
Xem thêm
Tư vấn giành quyền nuôi con khi ly hôn tại TPHCM, luật sư giải đáp điều kiện, thủ tục, hồ sơ và quyền lợi của con. Hotline: 096 9236 332 – 096 5823 017.
Xem thêm